خانه / مقالات / درباره ی نهاوند / درباره ی نهاوند

درباره ی نهاوند

درباره ی نهاوند

شهر نهاوند به صورت یک دشت میان کوهی باریک و طویل در دامنه های شرقی زاگرس بین ارتفاعات گرین در جنوب و کوه سفید، آردوشان و شادمانه در شمال واقع شده و به جهت حاصلخیزی خاک و وجود رودخانه گاماسیاب با آبدهی فراوان دارای طراوت و خرمی خاصی می باشد همچنین دارای سراب های متعدد می باشد و لازم به ذکر است به علت سابقه تاریخی این شهر که آن را از زمان طوفان حضرت نوع می دانند دارای تمدنی بس کهن می باشد که می توان آن را به دوران قبل از ورود آریاییها به ایران نسبت داد، در زمان احداث شهر هگمتانه به دست دیااکو، نهاوند به عنوان یکی از شهرهای ایالتی و ترقی سلطنتی امپراطور ماد بوده است. همچنین کشف خمره ای با تصویرگیل گمش قهرمان اسطوره ای و حماسی قوم سومر و بابل در نهاوند نشان از ارتباط اقتصادی – فرهنگی مردم منطقه ی نهاوند با تمدن های بین النهرین دارد.

 آنچه که مسلم است کوه ها و دشت ها و بیابان های این شهر شاهد وقایع و حوادث فراوانی بوده است، یکی از قدیمی ترین سندهای تاریخی که از این شهر به دست آمده تکه سفالی است که بر روی آن رقص گروهی مردان و زنان منقش شده که بنا به نظر باستان شناسان قدمت این سفال ها به ۳۵۰۰ الی ۴۵۰۰ سال قبل از میلاد می رسد.

  درمجموع درشهرنهاوند به عنوان یکی از قدیمی ترین شهرهای استان همدان ، ایران و حتی جهان آثار تاریخی مهمی بجای مانده که متاسفانه تعداد زیادی از آنها از جمله قلعه های ادوار مختلف که تاریخ کهن  و نحوه زندگی مردمان شهر را بیان می کند ، به دلایلی از بین رفته ، مورد بی مهری قرار گرفته و کارکرد آنها به فراموشی و غفلت سپرده شده اند . ولیکن آثار بدست آمده از تپه باستانی گیان ( شهری در ۱۵ کیلومتری جنوب غربی نهاوند) ، نزدیکی نهاوند به همدان به عنوان مرکز حکومت ماد ، قرابت نهاوند باجاده های دوره هخامنشیان، کتبیه مکشوفه دوره سلوکیان از معبد سلوکی در نهاوند ، سکونت دودمان قارن (کارن) یکی از خاندان بزرگ دوره اشکانی در منطقه نهاوند ، وجود ضرابخانه نهاوند و سکه های کشف شده از آن در زمان اشکانیان ، استفاده ساسانیان از دژ نهاوند به عنوان مقر تابستانی یزگرد سوم  ، جنگ نهاوند (فتح الفتوح ) بین سپاه اسلام و دولت ساسانی همه شاهدان زندگی و شکوفایی این شهر در طول تاریخ کهن ایران بزرگ است که نیاز به بررسی ومعرفی بیشتر این آثاردارد.

همچنین دراین شهر چندین قلعه هایی بزرگ و کوچک از جمله قلعه یزدگرد ، قلعه روستای سعد وقاص ، قلعه سرسام گبری در روستای باباقاسم  ، قلعه نظامی گلزرد ، قلعه کله خان ، قلعه دختر و…وجود داشته که امروزه فقط نامی از آنها باقی است و  می بایست در تاریخ آنها کاوش های علمی انجام شود تا سابقه تاریخی و رخداد های مرتبط با آنها یافت و منتشر شود .

قلعه 1

محل احداث قلعه ی نهاوندکه از نظر نظامی در حکومتهای گذشته دارای اهمیت زیادی بوده در تپه ی مرکزی نهاوند و مشرف به شمال شهرستان می باشد که اکنون با همان بافت قدیمی و واحدهای مسکونی دهه های گذشته از هر طرف شهرستان قابل رویت است و لازم است با بررسی مجدد و احیاء و مرمت آن از ساخت و سازهای اطراف و روی آن جلوگیری به عمل آید . خصوصا که اثر تاریخی ارزشمند دیگری به نام معبد لائودیسه در جوار این اثر تاریخی قرارگرفته و با پیدایش کتیبه ی سنگی با خط یونانی قدیم ، مربوط به دوره پادشاه سلوکی در سال ۱۳۲۲ شمسی و استناد بعضی پژوهشگران به اینکه معبد در زیر قلعه قراردارد اهمیت قلعه را به لحاظ توجه ویژه به آن و انجام اقدامات لازم جهت پژوهش و معرفی قلعه دو چندان نموده است . و با انجام اکتشافات باستان‌شناسی و مطالعات بیشتر در زمینه قدمت و تحولات تاریخی منطقه ، زوایای تاریک تاریخ تمدن آن را بیش از پیش روشن خواهد ساخت.

قلعه ی نهاوند :

برروی بلندی های شمال شرقی نهاوند محوطه ای است به نام قلعه یزدگرد که بوسیله انبوهی از منازل گلی و خشتی اشغال شده است اگرچه در حال حاضر هیچ اثر ملموسی از معماری دوره ساسانی در این محل مشاهده نمی شود. ولی عده ای از نویسندگان معاصر نهاوند از این قلعه به انحاء مختلف نام برده اند و ذکر نمودند که در دوران حکومت ساسانیان ، یزد گرد سوم ساسانی (۶۵۲-۶۳۲ م ) ( ۳۱- ۱۰ هجری ) دژ محکمی در نهاوند بنا کرد که تابستانها را در آن به سر می برد و وقتی که در جنگ جلولا در سال ۱۶ هجری از اعراب شکست خورد به این قلعه پناه برد و برای اینکه خزائن همراه او بدست دشمن نیفتد ، آن را در نزدیکی های قلعه دفن نمود. بعد از آن مورخان ضمن تشریح وقایع جنگ سال ۲۱ هجری اشارات زیادی به وجود آن نموده اند ولی در ادوار بعد با اینکه دژ برپا بوده تا عصر صفوی ذکری از قلعه نشده است .

 این قلعه در زمان شاه عباس صفوی در مذاکرات صلح استانبول اول به عثمانیان واگذار شد  تا اینکه در سال ۱۰۱۱ پس از ۱۵سال ، که قلعه ی نهاوند در اختیار عثمانیان بود شاه عباس زمان را برای بازستانی آن مناسب دید و با استفاده از اوضاع پیش آمده و یورش مردم ، قلعه را تسخیر و به دستور شاه قلعه را تخریب کردند . ولی در سال ۱۰۲۰ پس از فراغت از نبرد با عثمانیان ضرورت بازسازی قلعه را احساس و دستور بازسازی آن را داد . بعد از آن نادر شاه به نهاوند و استحکامات آن توجه خاصی داشت . در عهد کریم خان هم این شهر مرکز برخورد هایی بین او و دشمنانش گردید که قلعه مرکز اصلی مدافعات بوده است . قلعه تا اواخر دوره قاجار مرکز ساخلو های دولتی و حاکم نشین بود .

 محمود میرزا حاکم نهاوند با صرف مبلغ هشتاد هزار تومان دژ را تعمیر و بازسازی نمود.  ناصرالدین شاه قاجار در سال ۱۳۰۹ هجری قمری از قلعه ی شهر نهاوند بازید و با همراهان در آن اقامت نموده و در خاطرات سفرش به شرح معماری قلعه می پردازد که در محل خود ذکر خواهد شد . در این سفر محمد حسن خان اعتماد السلطنه وزیر انطباعات و همچنین دکتر فوریه پزشک مخصوص ناصرالدین شاه نیز همراه شاه بودند و هرکدام خاطرات خود را نوشته اند .

بنا به شواهد موجود و تحقیقات میدانی ورود به قلعه توسط یک تخته پل چوبی انجام می‌گرفته و اطراف قلعه دارای خندق بوده است . کف درب با سطح زمین تقریبا ۵ متر ارتفاع داشته که در صورت بلند شدن تخته پل ، ورود به قلعه غیر ممکن بوده و اهالی داخل از هجوم غاصبین در امان بودند.

نهاوند از نواحی ممتاز استان همدان به شمار می‌رود

نهاوند به علت دارا بودن موقعیت جغرافیایی ویژه، آب فراوان و خاک مستعد از نواحی ممتاز استان همدان به شمار می‌رود و از مکان‌ های دیدنی و تاریخی متعددی برخوردار است.

سراب گاماسیاب، سراب ملوسان، سراب فارسبان، سراب کنگاور، کهنه جنگل ‌و سراب گیان، خرابه‌های قلعه سرسام گبری، کتیبه و ستون‌های معبد لااودیسه، تپه باستانی گیان، حمام حاج آقا تراب، مسجد جامع نهاوند، مقبره شیخ‌ ابوالعباس نهاوندی، مقبره نعمان‌ابن مقرن، شاه‌زاده محمد وعلی، تالاب وسج، تالاب (آب‌بند) رودباری و بوستان جنگلی ابوذر از جمله مکان‌های دیدنی و تاریخی این شهرستان به شمار می‌آیند.

نهاوند سرچشمه اصلی بزرگترین رود کشور یعنی کرخه است

موقعیت ویژه جغرافیایی نهاوند به لحاظ آب و هوا و کوه های مرتفع باعث بارش های نسبتاً مناسبی در سطح شهرستان شده به گونه ای که این شهرستان به عنوان سرچشمه اصلی بزرگترین رود کشور یعنی کرخه است و به واسطه آب فراوان به شهر سراب ها معروف شده است .

باغ های نهاوند علاوه بر اینکه همواره موجب انس و الفت شهروندان با طبیعت بوده اند برای افراد غیر بومی نیز زیبا ترین جاذبه ها را داشته اند و این گستره سبزاز حاشیه شهر تا ورای رودخانه گاماسیاب امتداد دارد .

نهاوند با داشتن ۲۶۴دهنه سراب، چشمه و رشته قنات به شهر سراب ها معروف است و از این نظر بسیار غنی بوده و جایگاه نخست را در استان همدان داراست.

سراب گاماسیاب ، سراب نیلوفر ، سراب گیان ، سراب فارسبان ، سراب باروداب و سراب ملوسان با حیات وحش منحصر به فردش معروف ترین سراب های نهاوند هستند که هر کدام می تواند نمادی زیبا برای معرفی غنای طبیعت نهاوند وجایگاهی برای جذب گردشگر باشد.

سراب گیان از عجایب زیبای خلقت است

این سراب با چشمه های جوشان، پر آب و زلال در ۲۱ کیلومتری جنوب غربی نهاوند در پای کوه های گرو از سلسله جبال زاگرس در امتداد دره ای به نام "درون" که دوکوه بزبی و گوچال آنرا احاطه کرده اند واقع شده است.

16

طول جنگل سراب گیان دو و نیم کیلومتر است که در کف این دره به وجود آمده است.

پوشش گیاهی این منطقه از نوع گون و چمنزار است و در کوه های مرتفع این منطقه زمین های بی گیاه به خصوص در سراشیبی تند کوهها و جاه های سنگلاخ که فاقد طبقه ضخیم و مساعد خاک قابل رویش است بسیار به چشم می خورد و جاهای وسیعی را در برمی گیرد.

در جنوب غربی گیان منطقه جنگلی سراب به وسعت ۹۰ هکتار یکی از عجایب زیبایی خلقت و نشانه عظمت آفریدگار هستی بخش کائنات است.

این جنگل در سه کیلومتری گیان واقع شده و دارای انواع و اقسام درختان بزرگ و کهنسال و کوچک است که به طور خودرو در کنار مسیر آب سراب روئیده اند.

بخش عمده سراب گاماسیاب در نهاوند واقع است

حوضه گاماسیاب در برگیرنده یکی از سرشاخه اصلی و اولیه سیستم رودخانه ای کرخه و دز است.

773212

در قلمرو این حوزه شهرستان های نهاوند ، بروجرد و کنگاور واقع شده اند، اما بخش عمده آن از نظر تقسیمات کشوری در قلمرو شهرستان نهاوند واقع شده است.

سراب فارسبان نیز در نزدیکی روستای فارسبان در ۲۶ کیلومتری غرب نهاوند در روستای کمالوند واقع شده است.

متوسط آب دهی سالانه آن یک و نیم متر مکعب در ثانیه است و مازاد این چشمه، پس از سیراب کردن زمین های کشاورزی مسیر خود، به رودخانه گاماسیاب می ریزد.

حمام حاج آقا تراب نهاوند به حمام دوقلو شهرت دارد

حمام حاج آقا تراب یا حمام دوقلو در محله علی آباد واقع در بافت قدیمی شهر نهاوند قرار دارد.

در سردر ورودی این بنا کتیبه ای نصب شده که نام بانی حمام و تاریخ ساخت آن را، سال۱۲۳۰هجری شمسی در زمان ناصرالدین شاه قاجار بیان می کند ولی به سبک دوران صفویه ساخته شده است.

علت شهرت آن به حمام دوقلو، به دلیل آن است که حمام از دو قسمت تشکیل شده و قسمت اول دارای سردینه و گرمینه بوده و فقط مورد استفاده رجال، اشراف و شاهزادگان قرار می گرفته و قسمت دوم همان حمام که آن هم به نوبه خود دارای سردینه و گرمینه بوده ویژه افراد عادی و طبقات پائین جامعه بوده است.

11111111111111111

بر هلالی بالای ستون حمام، تصاویر زیبایی از شاهنامه نقش بسته است که گویای داستان جنگ رستم با دیو سفید است.

این تصاویر باهفت رنگ صحنه هایی از داستان شاهنامه را نشان می دهد که به طرز ماهرانه ای کاشی کاری شده است.

قسمت رختکن حمام نیز باگچ بری های اسلیمی، به زیبایی تزئین شده است.

این بنا توسط سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان همدان به موزه مردم شناسی تبدیل شده و در این موزه بخش های از سنت های مردم به صورت مجسمه در داخل حمام به نمایش در آمده است.

این بنای تاریخی در سال۱۳۵۶به ثبت آثار رسیده و در حال حاضر به عنوان موزه مردم شناسی استفاده می شود.

2222222222222 333333333

سراب ملوسان زیستگاه برخی از حیوانات و پرندگان است

این سراب در ۱۵ کیلومتری شمال غربی نهاوند، بالاتر از روستای ملوسان و پشت کوه های آردوشان و سیاه دره قرار گرفته و زیستگاه برخی از حیوانات و پرندگان نیز است.

آب این چشمه پر آب، به صورت رودی جریان می یابد و در بستر آن گونه هایی از ماهی ها زندگی می کنند.5555555555

مازاد این سراب، پس از سیراب کردن زمین های کشاورزی و روستاهای مسیر خود، به خرم رود می ریزد.

‌مسجد جامع نهاوند بر روی تپه ای بلند احداث شده است

این مسجد در ضلع غربی میدان آزادی نهاوند و بر روی تپه ای احداث شده است که برای رسیدن به درب آن باید ا ز۲۵ پله بالا رفت.

بر محراب این مسجد قطعه سنگ حجاری شده ای به چشم می خورد که عده ی از کارشناسان با استفاده از آن بنای کنونی را متعلق به دوره سلجوقیان دانسته اند.

همچنین در قوس محراب، کتیبه سنگی کوچکتری نیز شامل تاریخ تعمیر مسجد و وجود نام ابو تراب نصب شده است که به ۲۰۰سال گذشته تعلق دارد.

این مسجد، مانند بسیاری از مساجد قدیمی ایران، دارای سادگی خاصی بوده و تنها تزئینات مختصری با گل و بوته در حاشیه گنبد مرکزی آن دیده می شود.

معبد لائودیسه اثری بر جای مانده از سلوکیان است

از جمله آثار به جای مانده از سلوکیان در نهاوند، آثار معبدی است که منسوب به سلوکیان است و به معبد لااودیسه معروف بوده است اما مکان دقیق این معبد مشخص نیست.

آثاری که از نواحی تپه مرکزی شهر به نام تپه دوخواهران به دست آمده این احتمال را قوت می بخشد که محل معبد این مکان بوده است.

این معبد را آنتوخوس سوم پادشاه سلوکی در این شهر برای همسر خود، ملکه لائودیس بناکرده است.

در حفاری ها ی سال ۱۳۲۵ کتیبه بزرگی در ۳۳سطر به خط یونانی پیدا شد که مربوط به آنتیوخوس سوم است.

ازدیگر آثار باقی مانده از این معبد، ستون، سرستون، ته ستون و تک سنگ های فراوان است که در بعضی از منازل و جلو درب برخی مغازه های شهر و اطراف شهر پراکنده است.

 

 

 

 

 

درباره سمین بیات

یک نظر

  1. من خودم نهاوندی ام تشکر می کنم از نوشته هایتان

     

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

رفتن به بالا